fot. Jakub Boiński

Na przełomie XIX i XX wieku ziemie dzisiejszej Chorągwi Kujawsko-Pomorskiej znajdowały się pod różnymi zaborami – co miało ogromny wpływ na kształtowanie się ruchu skautowego.
Na Pomorzu, w Chojnicach, już w 1911 roku powstała pierwsza drużyna skautowa. Wkrótce dołączyły kolejne
– w Chełmnie, Świeciu, Nakle, Brodnicy i Grudziądzu. Kujawy Zachodnie inspirowały się ruchem z Poznania
– pierwsze drużyny działały w Inowrocławiu (1913), Pakości, Strzelnie i Barcinie (1916), a także w Mogilnie, Żninie
i Kruszwicy.
Na Kujawach Wschodnich i ziemi dobrzyńskiej szczególnie prężnie rozwijały się drużyny we Włocławku, Lipnie, Aleksandrowie Kujawskim i Ciechocinku.
Mimo zakazów władz zaborczych i wybuchu I wojny światowej młodzi skauci nie porzucali swoich ideałów
– spotykali się w tajemnicy, kształtowali charaktery i przygotowywali do przyszłej służby ojczyźnie.

Wraz z odzyskaniem niepodległości harcerstwo zaczęło działać jawnie i dynamicznie się rozwijało. Powstawały kolejne drużyny i hufce, a Chorągiew Pomorska z siedzibą w Toruniu rosła w siłę – już w 1930 roku liczyła ponad dwa tysiące harcerzy.
Lata 30. to także czas narodzin ruchu zuchowego, rozwój ośrodków, m.in. w Funce nad Jeziorem Charzykowskim, oraz działalność wybitnych postaci – takich jak ks. Stefan Wincenty Frelichowski, późniejszy patron polskich harcerzy.
Pod koniec lat 30. w regionie działało już kilkaset drużyn, skupiających tysiące harcerek i harcerzy. Był to czas ogromnego entuzjazmu, budowania wspólnoty i przygotowania do wyzwań, jakie miała przynieść historia.

Wojna brutalnie przerwała rozwój organizacji, ale nie złamała ducha harcerskiego.
Harcerze z Pomorza i Kujaw działali w strukturach Szarych Szeregów, konspiracyjnych organizacjach, podejmowali tajne nauczanie i służbę sanitarną. Wielu zginęło w walce lub w obozach koncentracyjnych, w tym ks. Frelichowski – dziś błogosławiony Kościoła katolickiego.
To czas bohaterstwa, odwagi i oddania – wartości, które do dziś stanowią fundament harcerskiej tożsamości w regionie.

Po wojnie harcerstwo musiało odnaleźć się w zmienionych realiach politycznych.
W 1966 roku Chorągiew Bydgoska przyjęła imię Mikołaja Kopernika, a w 1975 roku – w wyniku reformy administracyjnej – powstały trzy chorągwie: Bydgoska, Toruńska (od 1979 roku im. Zdobywców Kosmosu) oraz Włocławska.
Był to okres licznych zmian, adaptacji i poszukiwania własnej drogi – harcerze działali w szkołach, domach kultury, brali udział w ogólnopolskich zlotach i obozach, kształtując kolejne pokolenia młodych ludzi.

Po przełomie lat 90. nastąpił powrót do przedwojennych tradycji i odrodzenie ruchu harcerskiego w duchu niezależności.
W 1995 roku trzy chorągwie – Bydgoska, Toruńska i Włocławska – zostały połączone w jedną: Chorągiew Kujawsko-Pomorską im. Mikołaja Kopernika.
W tym okresie region był gospodarzem Zjazdów ZHP (XXVIII i XXXV) w Bydgoszczy, a harcerze pełnili służbę podczas ważnych wydarzeń – m.in. wizyty Jana Pawła II w Toruniu i beatyfikacji ks. Frelichowskiego w 1999 roku.

Chorągiew Kujawsko-Pomorska to dziś dynamiczna wspólnota, która łączy tradycję z nowoczesnością.
Harcerze działają w ponad stu środowiskach lokalnych, organizują obozy, pełnią służbę podczas wydarzeń religijnych, społecznych i patriotycznych.
Kulminacją ostatnich lat był Międzynarodowy Zlot Harcerek i Harcerzy WICEK 2024 w Toruniu – wydarzenie, które zgromadziło skautów z całego świata i upamiętniło 25-lecie Województwa Kujawsko-Pomorskiego oraz 25. rocznicę beatyfikacji ks. Frelichowskiego.